این مصاحبه را دوست خوبم یاسر قدسی از بچه های رادیو انجام داده که قبلا در نشریه زائر چاپ شده بود.

بیشتر آنهایی که در حج شرکت می‎کنند، بار اولی است که به این سفر می‎آیند و هر کدام از آنها، قبل از حرکت،تجسمی از کعبه و گنبد سبز پیامبر اسلام‎(ص‎)، دارد که این تجسم، به هنگام ورود به مدینه و یا مکه مکرمه دو عینیت می‎یابد. کسانی که اولین بار، وارد مسجدالحرام می‎شوند و نگاهشان به کعبه می‎افتد، به حالتی از ارتباط با خود (self communication) می‎رسند که نظیر ندارد. من این موضوع را در یکی از سفرهایم بررسی‎ کردم‎. کدام شرکت‎کننده در المپیک‎ وقتی وارد آن فضا می‎شود، به چنین ارتباط با خودی دست می‎یابد؟ بنابراین‎، یکی از خصلت های حج از نگاه دانش‎ ارتباطات این است که آغازش با چنین « ارتباط با خودی » است و پس از آن است که همه ذهن ها متمرکز بر یک حوزه شده و رفتارهای حجاج مشابه هم می‎شود. در اینجا منظور من از رفتارهای مشابه‎، آن رفتارهای دستوری نیست که مثلا می‎گوید در سعی‎، این مقدار از راه را به‎صورت هروله برویم یا در طواف‎، باید جهت و شکل چرخش ما چنان‎ باشد؛ بلکه به‎جز اینها نیز رفتار شرکت‎کنندگان در حج‎، بسیار به هم نزدیک و شبیه می شود‎. این خصلت در هیچ جای دیگری از جهان‎ دیده نمی‎شود. من واتیکان‎ را هم دیده‎ام‎، ولی در آنجا قضیه‎ این طور نیست‎.
مهمترین ویژگی فضای ارتباطی حج‎، زمینه یا کانتکست (context) آن است.‎ بر پایه دانش ارتباطات‎، علاوه بر اینکه برای هر ارتباطی‎، فرستنده‎، گیرنده و پیام خاص در نظر گرفته می‎شود، هر ارتباطی زمینه‎هایی دارد که هم شامل "سخت زمینه‎" و هم "نرم زمینه‎" است.‎ شما وقتی در آسانسور قرار دارید، خود این فضای دربسته کوچک‎ که همان "سخت زمینه‎" است، فاصله بسیار کم دیگران در کنار شما و مسایلی از این قبیل، نوع و نحوه ارتباطی را که با آدمهای داخل آسانسور برقرار می‎کنید، به شما تحمیل می‎کند. مثلا در آسانسور نمی توانید به صدای بلند و یا در باره موضوع خصوصی صحبت کنید. همین مساله سبب می‎شود که ارتباط شما با دیگران در فضایی دیگر مثل کافی‎شاپ یا مسجد، از نوع دیگری باشد.‎ این نوع زمینه‎، همان "سخت زمینه" است‎. گاهی در یک مکان یا به‎عبارتی در یک زمینه سخت‎، چندین "نرم زمینه" می‎کند. مثلا فضای ارتباطی که در خانه‎ای مشخص‎، از برگزاری یک جشن به وجود می‎آید، با فضایی که در همان خانه از برگزاری مجلس عزا ایجاد می‎شود، فرق دارد و دو نوع ارتباط را تحمیل می‎کند.
شرایط و فضای ارتباطی حج‎، هم از نظر سخت‎افزاری و هم از نظر نرم‎افزاری‎، شرایط و فضای ارتباطی ویژه‎ای است که نوع خاصی از ارتباطات گروهی را به‎ افراد تحمیل می‎کند. وقتی می‎گوییم گروه‎، منظور ما تعریف ارتباطاتی آن است‎. در "گروه‎"، تعداد افراد مهم نیست، خصلت مهم "گروه‎" این است که افراد آن‎ با هم تعامل دارند، یعنی بر یکدیگر تأثیر می گذارند و از هم تأثیر می‎پذیرند. ضمن اینکه این آدم ها از ملیت ها و فرهنگ های مختلف هستند و در واقع یک " تکثر" سنگین فرهنگی نیز وجود دارد. چنین شرایطی در حج‎، به طرز عجیب و بسیار گسترده‎ای حس می شود و من وقتی درباره علت و فلسفه حج فکر می‎کنم‎، می‎توانم حدس بزنم که یکی از آن ها‎، شکل‎گیری همین تعامل گروهی‎، اثرگذاری و اثرپذیری در یک تکثر بی نظیر است. ‎در واقع یک «تکثر» بسیار گسترده، همراه با یک "وحدت‎" بسیار گسترده.
ادامه‌ی مطلب

دیشب آسانسور هتل از طبفه چهارم سقوط کرد. خدا رحم کرد من بودم و پنج نفر از دوستان. متاسفانه پای یکی از دوستان شکست. من یه کم پام درد می کنه ولی عینکم کج و کوله شد. خدا را شکر از بیخ گوشمون رد شد. نزدیک بود که .../دعا کنیدبتونیم اعمال حج رو به سلامت انجام بدیم.

سلام دوستان الان فرصت چندانی ندارم فقط برایتان دعا می کنم. اینجا فارغ از درس و کار و ... چشم در چشم گنبد سبز نبوی به یاد شما هستم. شما هم مرا دعا کنید.

سلام . اينجا مدينه شهر ارزوها  شهر نبي مكرم اسلام. جايتان خالي دوستان!

اينجا همه صبحها سراسيمه رو به سوي بقيع مي كنند .دانه هاي اشك اينجا جه زيبا جاري مي شود.

جايتان خالي!

اينجا همه دغدغه ها يافتن قبر بي نشاني است كه سالهاست منتظر امدن تك سوار سرزمين حجاز

است.

دلم برايتان تنك مي شوى كنار بقيع .

غروب مدينه جه غمكنانه به شب مي رسد و بقيع جه غريبانه شب خاموش مي خوابد.

دعايتان مي كنم !

( دارم ميرم با يه دل پر از دلتنگي ، پر از غصه ، درد ، پلکهام وقتي به هم مي رسند شروع مي کنه به ريختن، باور کن اصلا آماده نيستم ولي تا يادم مي آد مي خوام برم مدينه هق هق راه گلوم  رو مي بنده ، باور کن دوست دارم تموم بشم همونجا تو بقيع، يه دل سير گريه کنم ولي چه کنم که نميشه!            چشمام از همين الان هروله مي کنند به طرف بقيع ، دلم لک زده بود برا نگاه کردن به اون چهار تا مزار غريب!  همه آدما يه خلوتي دارند برا خوداشون که خيلي دوستش دارند. بعضي وقتا با خودم مي گم خدايا مگه چيکار کردم که اينقدر به من لطف مي کني، نکنه همه اينا امتحانه! خدايا خودت مي دوني معمولا من برا امتحانا خوب آماده نمي شم! هميشه وقتي صورتم خيس ميشه فقط سبک مي شم. دعام کن دل).

حتما بخوانید! هر چند مطلب جدید نیست هنوز مفید است. علی اکبر قاضی زاده از آفتهای خبر کلامی یا همان خبرهای تلفنی می گوید. شما چقدر با این مطلب موافقید؟

                                                                                                    
نويسنده چيره دست خبر،نويسنده اي است كه بتواند ازهر رويدادي یک خبر بسازد. خيلي از افراد رويدادها را مي بينند و عادي مي گذرند چه آن رويداد مهم باشد  چه  نباشد  اما  براي خبر نويس، رويدادهاي كوچك و بزرگ و دورو نزديك،خيلي سريع با پسند و علاقه مردم،با منافع و مصالح جامعه سنجيده مي شود. اگر در يك رويداد رد پايي از توجه و علاقه و  منافع  مردم نهفته باشد،آن رويداد يك     خبر مي شود و مخاطب سازي مي كند.   
داشتن نگاه و شم خبري يعني اينكه نويسنده خبر در نوشتن خبر بياموزد كه بايد نگاهش به هر چيزي  در دور و نزديك، نگاهي خبري باشد و مهارت خلق خبر و كشف خبر را از حادثه اي به ظاهر عادي و  روزمره كسب كند.ريزش باران يك رويدادي طبيعي و شايد در منطقه يا مناطقي عادي باشد. همين  رويداد عادي براي يك نويسنده خبر كانون تهيه و به دست دادن خبر است.

ادامه‌ی مطلب

روزنامه ها چه فردایی دارند؟ این سوالی است که یکی از روزنامه های مشهور انگلیس از حدود بیست تن از صاحبان رسانه ای این کشور پرسیده است. البته پاسخها و نظرات سوال شوندگان چندان تفاوت اساسی ندارد. این مقاله را می توانید به زبان انگلیسی اینجا بخوانید.  ببخشید که فرصت کافی برای ترجمه اش ندارم.

نظر شما چیست؟

حدود 43 درصد انگليسي ها که تصاوير ويدئويي را دست کم يک بار در هفته در اينترنت يا تلفنهاي همراه مشاهده مي کنند کمتر تلويزيون تماشا مي کنند.

این بخشی از مقاله bbc است که نتيجه تحقيق  اي ام سي به سفارش اين بنگاه خبر پراکني است.                                                                                        اما مصرف کنندگان تصاوير ويدئويي اينترنتي هنوز در اقليت هستند. انها فقط 9 درصد جمعيت کل تماشا کنندگان تلويزيون را تشکيل مي دهند. 13 درصد ديگر اعلام مي کنند که گهگاه چنين تصاويري را تماشا مي کنند و 10 رصد معتقندند که در طول سال آينده چنين کاري را آغاز خواهند کرد.در مقاله بي بي سي آمده است ويدئو در اينترنت و تلفنهاي همراه نزد جوانان رايجتر است و 28 درصد جوانان 16 تا 24 سال اعلام مي کنند که بيش از يک بار در هفته چنين تصاويري را تماشا نمي کنند. آيا شما تصاوير ويدئويي را در اينترنت تماشا مي کنيد؟ اگر بله چه نوع تصاويري و چند بار در هفته ؟

البته با سرعت اينترنت در کشور ما ...

 

سلام چشمت روشن آقا! گلدسته های حرم سالهاست که از نقاره  خانه ها آمدنت را جار می زنند و کبوترها بر بام انتظار نغمه غربت سر می دهند. شعر فراق زیر پوست لبهایمان جمع شده  ای آن که ظهورت به دستهایمان جان می دهد ما و این آدینه چشم به جاده آمدنت دوخته ایم.

محال است رسانه در شيوع يا جلوگيري از شيوع شايعه نقش نداشته باشد. سکوت رسانه يا پرداختن آن به موضوع هر يک تاثير خاص خود را دارد.

بارها گفته شد که شايعه مسائلي را توضيح مي دهد که مبهم مانده اند. خبرنگار مي داند که همه چيز را به خوبي نمي تواند بنويسد يا بگويد. رسانه وقتي با خبر مواجه مي شود مجبور است آن را گزارش کند اما وقتي پاي شايعه در ميان است فرصت تامل دارد آيا آن را مطرح کند يا خير. البته گاهي گفتن خبر به نقل از خود خطرآفرين مي شود در اين صورت خبرنگار تلاش مي کند خبر را به نقل از يک شخص ثالث که معلوم نيست کيست نقل کند. اين خبر مي شود شايعه.                                                         مثلا در روزنامه جمهوري اسلامي ستون جهت اطلاع يا ستون شنيده هاي روزنامه اعتماد ملي از افعالي چون گفته مي شود / شنيده شده استفاده مي شود هر چند اين روزنامه ها منبع خبر را مي دانند اما قصد نسبت دادن آن را به کسي ندارند به همين خاطر يا کلي نويسي مي کنند يا اين که با افعال مجهول خبر خود را منتقل مي کنند تا مبادا يک روز تحت پيگرد قرار گيرند و اگر چنين شد بگويند ما که مطالب را به نقل از کسي بيان نکرديم فقط شنيده ها را نوشتيم.

هر وقت رسانه ها خبري را منعکس مي کنند اعتبار خبري مي يابد و بخشي از دانش عمومي مي شود

هر گاه رسانه اي فرضيه اي را ارائه کند که مطابق نتيجه گيري مردم وحشت زده است

شايعه تقويت مي شود.

برخورد بعدي رسانه ها با شايعه انتقاد يا مبارزه است که در سرمقاله هاي سياسي به وفور مشاهده مي شود.ممکن است شايعه سياسي که بر سر زبانهاست موضوع مناسبي براي تعمق و انتقاد باشد بنابراين رسانه ها مي توانند به صورت ضد حمله عمل کند. 

پخش محدود و زیراکسی شایعه

مرز بین رسانه های گروهی و پخش دهان به دهان / جزوه یا اعلامیه است که بدون نام و امضا است یا

اگر امضایی باشد دقیق نیست.

گاهی اوقات شایعه حاوی اطلاعات بسیار است زیرا مردم نمی توانند به حافظه خود اطمینان کنند مثلا در مورد داروهای تقلبی اطلاعات گسترده ای باید داده شود بنابراین از جزوه استفاده می شود.              دوم این که نوشته مطلب را معتبر و قابل قبول می کند.

بخش سوم:

شایعه = سخن بی هدف .

انسان باید حرفی برای گفتن داشته باشد. با نزدیکان خود صحبت می کنیم اما صحبتهایمان زود خسته کننده می شود پس باید موضوعی را برای بحث انتخاب کرد. احساس می کنیم اگر حرفی برای گفتن نداشته باشیم به پوچی رسیده ایم. سکوت سر سفره یعنی پچ پچ و شایعه البته نباید نادیده گرفت که همین شایعه  گاهی اوقات موجب برقراری ارتباط و در نتیجه تحکیم دوستی ها می شود.

سرعت پخش شایعه

۲۲ نوامبر ۱۹۶۳ ساعت ۱۲ و ۳۰ د قیقه کندی در شهر دالاس استان تگزاس هدف گلوله قرار گرفت و

ساعت ۱۳ از دنیا رفت. تا این ساعت ۶۸ درصد آمریکایی ها از ماجرا مطلع شده بودند. تا ساعت ۱۴

۹۲ درصد و تا ساعت ۱۸ (۶ بعد ازظهر) ۸/۹۹ درصد از موضوع آگاه شدند که نیمی از این اطلاع رسانی

از طریق تلویزیون و نیم دیگر دهان به دهان بوده است.

البته جایی خواندم که سرعت شایعه را ۶۰۰ کیلومتر در ساعت نوشته بود!!!!!!

در حقیقت شیوه سخن گویی ما درباره شایعه از آن چیز مستقلی می سازد که مهار پذیر نیست و

مملو ازجوانب اسرار آمیز و تخیلی است. شایعه جنون وار حرکت می کند  روشن می شود مانند موشک اوج می گیرد و چون بمب منفجر می شود.

وقتی شایعه منتشر می شود عموم مردم ناگزیر غیب گویی را می جویند تا معما را برایشان حل کند

در صورتی که کلید معما در دست خود مردم است. عادت کرده ایم خبرها را بدون تحقیق و بررسی پخش کنیم.

علاقه و شوق مردم یکی از علتهای اصلی در افزایش سرعت حرکت شایعه است. به همین علت

شایعه درباره وقایع و موضوعات گذشه یا همیشگی کندتر از شایعه درباره حوادث اخیر حرکت می کند.

 

 

بخش دوم

الو شایعه

بنیاد مطالعات پیرامون شایعه در فرانسه شماره تلفنی را در اختیار مردم قرار داد تا پیامهای مردم

در باره شایعه یا سوالهایشان درباره این که کدام مطلب شایعه است از طریق آن ضبط شود.

بررسی پیامها نشان داد مردم داستانهایی را اطلاع می دهند که خود باور ندارند و از آنجا که

این داستانها شایع بود انتظار داشتند اطلاعیه رسمی صادر و حقیقت ارایه شود.

جالب این بود که مردم آنچه را که باور داشتند اطلاع نمی دادند.

زمانی که مردم شایعه را شایعه بخوانند پخش آن متوقف می شود و تا وقتی که شایعه نمی دانند

پخش آن ادامه می یابد.

شایعات عناصر قدرت نیز به شمار می روند و به علت همزمان بودن با اخبار رسمی قدرت را مهار

می کنند.

چرا انسان شایعه پراکنی می کند؟ چه اطلاعاتی ارزش دهان به دهان شدن را دارند؟ چرا می خواهیم خبر خاصی را به دیگران منتقل کنیم؟ اینها سوالاتی است که هر شب به ذهن سردبیران روزنامه خطور می کند. 

شایعه خبر است

مدیر روزنامه ای گفته خبر چیزی است که باعث می شود مردم به حرف بیایند! ا ین تعریف از خبر درست

نیست آما از ان می توان پی برد که چیزی که خبر نباشد موجب شایعه نمی شود.

اطلاعاتی که بیشتر شایعه می سازد؟

الف) مجموعه اموری که اوضاع موجود را بر هم می زنند و باعث واکنش مردم می شوند مانند اخباری که

ارزش عملی دارند از جمله مسائل غذایی و زیست محیطی.

ب) فجایع و بلایای طبیعی مانند زلزله تهران

ج) اطلاعات مربوط به هنرپیشگان و اشخاص مشهور  که به طور غیرمستقیم روی مردم اثر می گذارند.

 

*شایعه اولین اقدام برای آرام کردن فشار عصبی است.

(وقتی می گویند قرار است در تهران زلزله بیاید فرد می گوید تنها من در خطر نیستم همه در خطرند)

و به این ترتیب خود را آرام می کند.

*شایعات نامه های بی نامی هستند که هر کس می تواند با کمال صراحت و بدون ایجاد

سرزنش به گردش در آورد.

*سخن گفتن برای خوشایند دیگران: بسیاری از شایعات صرفا به علت سرگرم کننده و جالب بودن

پخش می شوند و شایعه پراکنان اعتقادی به محتوای آن ندارند چند نفر را دور خودشان جمع می کنند و...

اما شاید شایعه صرفا داستان خنده آور نیست انعکاس واقعیتی است که در جای مشخص و زمانی معین اتفاق افتاده است.

نشان می دهد که وی با منابع خبری مطلقی در ارتباط است که از آن لذت می برد.

اخبار واحد مرکزی خبر (خبرگزاري‌ صدا و سيما) از این به بعد  همزمان‌ در اينترنت ‌ در دسترس است. خبرهاي‌ واحد مرکزي‌ خبر را تا کنون‌ فقط مشترکان آن دریافت می کردند اما از   صبح‌ امروز این اخبار به طور کامل‌ و همزمان‌ روي‌ پايگاه‌ اينترنتي‌ به‌ نشاني‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ ‌ www.iribnews.ir  قرارگرفته‌ است.‌ دسترسي‌ به‌ اخبار پخش‌ شده‌ از شبکه‌ هاي‌ مختلف‌ در ‌24‌ ساعت‌ قبل‌ و برخي‌ گزارش‌ هاي‌ تصويري‌ نيز در اين‌ پايگاه‌ ممکن‌ است‌.‌

باور کنيد فرصت نمي کنم! فرصت نمي کنم که قالب وبلاگم را درست کنم! ببخشيد اينقدرها هم

بد سليقه نيستم!

 

چقدر خدا را می بینم این روزها!

تعريف آلپورت و پستمن از شايعه:

شايعه موضوع خاصي است که براي باور همگان مطرح مي شود و ازفردي به فرد ديگر منتقل مي گردد

و معمولا اين انتقال به صورت شفاهي صورت مي گيرد بدون آن که شواهد مطمئني در ميان باشد.

 

تعريف نپ : شایعه موضوعی است که برای باور همگان مطرح می شود بدون آن که به طور رسمی

تایید شود.

 

پیترسون و گیست: شایعه شرح یا توضیح تایید نشده ای است که درباره شئ، حادثه یا مسئله خاصی که مورد توجه و نگرانی عموم است از فردی به فرد دیگر منتقل می شود.

این سه تعریف شبیه هم است و در هر سه این موضوع نهفته است که شایعه با قصد باور دیگران  مطرح می شود.

شایعه پدیده ای زودگذر است که قابل ضبط کردن نیست یعنی آن که هر روز یک شایعه مطرح می شود اما منبع مشخصی ندارد و مانند تلویزیون یا رسانه های دیگر نیست که بتوان صدای منبع یا تصویر آن را ضبط کرد و شایعه را به آن نسبت داد.

شایعات معمولا نادرست است اما نمی توان گفت که همه شایعات دروغ است.

شایعه به مرور که پراکنده می شود از حقیقت فاصله می گیرد و البته می توان آن را به گلوله برفی شباهت کرد که هر چه پیش می رود بزرگتر می شود.

شایعه از حقیقت نشات نمی گیرد بلکه در جست و جوی حقیقت است. در زندگی روزمره شایعه به ندر از واقعیت سرچشمه می گیرد و منشا آن حوادث و مشاهدات مبهم و سردرگم است.

هدف شایعه توضیح حقایق خام است یعنی تلاش می کند واقعیت را روشن کند حقیقت منشا شایعه نیست محصول شایعه است.

شایعه ساخته گروهی مردمی است که از دور تلاش می کنندبه حقیقت دست یابندو تا زمانی که یک منبع رسمی حقیقت را رسما شرح ندهد شایعه باقی می ماند.

این رابطه را ببینید:

                                  اعتبار خارجی چرخش دهان به دهان پیام                     

چرخش تلفنی پیام به صورت دهان به دهان

حقیقت --- انعکاس اول --- انعکاس دوم --- انعکاس سوم ---- اشتباه

                    

حادثه - دو حالت  الف: بررسی از جانب مقامات رسمی

                        ب:انعکاس اول--- انعکاس دوم --شایعه -- واقعیت مردم پسند

اگر شایعه نادرست است چرا باید نگران بود؟ و اگر دروغ است باید تجربه به مرور

زمان ثابت کرده باشد و عموم مردم هم نباید به آن اطمینان داشته باشند.

تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها

ادگار مورن فرانسوی جنبه روانی را برای شایعه قائل است و دو شرط برای

بروز شایعه معرفی می کند: اول عدم وجود حقیقتی که نقطه آغاز یا منشا شایعه

باشد و دوم پخش اطلاع به صورت دهان به دهان باشد و از مطبوعات یا پوستر کتابچه یا نقشهای دیوار استفاده نشود.

روانشناسان در توضیح شایعه می گویند اگر می بینید که مردم به شایعات

معتقدند به این علت است که آنها دیوانه اند.

" مردم، شایعات را از زبان غریبه ها نمی شنوند بلکه بر عکس از کسانی میشوند که از همه به آنان نزدیکترند. معمولا فرض بر این است که نزدیکان از خود چیزی نمی بافند و اسیر توهم نیستند.

 ادامه دارد

چند جمله از كتاب شايعه اثر ژان نوئل كاپفرر ( كاپفره)

 

" بهترين تعريف شايعه را ازنظر پويايي آن تي شيبوتاني جامعه شناس آمريكايي ارايه كرده است:

شايعه خبري است كه در نتيجه مباحثات گروهي به صورت بازسازي شده اي در آمده است.

شيبوتاني معتقد است كه حوادث مهم و سردرگم موجب بروز شايعه مي شوند. براي مثال شبي ديروقت تعداد زيادي تانك از دهكده اي در تونس مي گذرند. از انجا كه در تونس اطلاعات به شدت كنترل مي شود

مردم از خود مي پرسند چه خبر است؟ شايعه يعني " بهره برداري از كليه منابع و امكانات گروه براي

دستيابي به تفسير مطلوبي از حادثه" و لذا شايعه شامل انتشار اطلاعات و تفسير و اظهار نظر نيز مي گردد. شيبوتاني شايعه را عملي گروهي مي داند كه هدف از آن قابل فهم ساختن حقايقي است كه

براي آنها توضيحي در دست نيست. آيا وجود تانكها به معناي آن است كه قذافي به تونس بازگشته است؟ آيا به علت افزايش شديد قيمتها شورش شده است؟ با اين كه تانكها صرفا در حال مانور هستند؟

آيا رئيس جمهور مرده است؟ در روند انتشار شايعه و اظهار نظر درباره حقايق / گروه به توضيحاتي مي رسد. از اين ديدگاه تغييراتي كه در محتواي شايعه پديد مي آيد ناشي از اعوجاج در ذهن انسان نيست بلكه نتيجه تحول است و در اثر نقشي است كه اظهار نظرها و بحثها در روند شايعه ايفا مي كنند.

مي توان استدلال شيبوتاني را به صورت معادله ساده اي ارايه كرد:

شايعه = ابهام × اهميت

اين رابطه تصاعدي است اگر انچه اتفاق افتاده ابدا حائز اهميت نباشد يا هيچ گونه ابهامي در ميان نباشد شايعه اي پديد نخواهد آمد زيرا انگيزه اي براي به حركت درآوردن گروه وجود ندارد. براي مثال اكثرا تصور  مي شود در بازاريابي مي توان به آساني شايعه پراكني كرد اما اين فرض اشتباه است.‌"

 

شايعه چيست؟  عوامل آن كدامند؟  براي جلوگيري از آن چه بايد كرد؟  و ... كتاب شايعه نوشته ژان نوئل كاپفره را حتما بخوانيد. مطالب بسيار  خوب و علمي دارد.

يك جمله از اين كتاب : هيچ راهي براي مهار شايعه وجود ندارد! ( البته بايد همه كتاب را خواند)